Internet consultatie reactie mbt voorgenomen AMVB internetconsultatie over o.a. het concept Besluit defensiegereedheid fysieke leefomgeving (Bdfl)

Geachte Minister, 

De Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s) die bij de Wet op de defensiegereedheid (Wodg) horen zijn via een internetconsultatie ter inzage gelegd. U geeft hierin. voor het gehele land generieke maatregelen weer en specifieke maatregelen per gebied. Wij maken hierbij gebruik van de gelegenheid om een reactie te geven.

Samenwerking 

De gemeente Gilze en Rijen heeft begrip voor het belang van een tijdige groei en versterking van Defensie. Onze gemeente werkt rondom vliegbasis Gilze-Rijen al decennialang samen met Defensie als goede buur. In die samenwerking zijn mooie stappen gezet en zijn op onderdelen ook positieve ontwikkelingen zichtbaar, bijvoorbeeld in de erkenning van problematiek zoals het zoeken naar oplossingen voor het aspect Rattle-Noise en de in 2024 ondertekende intentieverklaring samen met omwonenden. Met de intentieverklaring vonden omwonenden, gemeente en vliegbasis een balans tussen het beperken van overlast voor de omgeving en het op peil houden van de geoefendheid van alle taken van het Defensie Helikopter Commando. De intentieverklaring geeft blijk van het vertrouwen dat we als naaste buren, in  samenwerking met omwonenden in elkaar hebben.  

Leefbaarheid onder druk

Tegelijkertijd blijft onze gemeente structureel belast met militaire vliegactiviteiten, wat zich uit in geluidsbelasting, trillingen en planologische beperkingen. Rondom de vliegbasis is het daarom moeilijk woningbouw te realiseren. Dit én het geluidniveau ter plaatse van de reeds bestaande woningen, heeft directe gevolgen heeft voor de leefbaarheid. Extra activiteiten op en rondom de vliegbasis leiden tot meer geluidsoverlast, druk op de gezondheid en een verslechtering van de leefbaarheid. Juist tegen die achtergrond blijft een zorgvuldige afstemming cruciaal. 

Oproep

De WODG is een wet met beperkte duur vooruitlopend op het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD.) Het NPRD-traject is zorgvuldig voorbereid en ingezet met MER, consultatie en participatie. De inkt is nog niet droog of er ligt nu een ruim en ingrijpend pakket wat we niet locatie specifiek kunnen maken. Er is geen contact geweest over specifieke planvorming in onze gemeenten. We zien nu dat er over ons gesproken wordt en niet met ons. 

Voorbeelden zijn: meer helikopterbewegingen, meer nachtelijke activiteiten, meer proefdraaien zonder aanduiding of dit in de buurt van gevoelige of kwetsbare locaties gebeurt en in terreinen veel meer gebruiksruimte benoemen voor bijvoorbeeld opslag, bivakken in gebieden met hoge archeologische waarden etc.

Borging en bescherming

Wij onderkennen het zwaarwegende belang en de noodzaak tot versterking van de groei en versterking van Defensie. In situaties waar veiligheid in het geding is raken zekerheden in het dagelijks leven meer op de achtergrond. Hier gaat het echter om meer oefencapaciteit en ruimte. We zien zowel generieke maatregelen als specifieke voornemens die een zware last op de fysieke leefomgeving leggen en daarmee op de dagelijkse leefomgeving van mensen en het toch al kwetsbare natuurlijk systeem. Er zijn al veel kwetsbare gebieden die nu al onder druk staan wat door de vergaande uitzonderingen verder zal toenemen. Ook zien we een toenemende druk op de wettelijke taken die vanuit de omgevingswet bij ons als gemeenten liggen. De borging en bescherming van mens en leefomgeving als taak is al een toenemende zorg bij ons als gemeenten. We hebben op basis van de informatie in de voornemens geen gebiedsgericht beeld van wat het vergroten van activiteiten en gebruiksmogelijkheden voor deze bescherming van waarden en leefbaarheid betekent. 

Voor de gemeente Gilze en Rijen kan de grotere voetafdruk van defensieactiviteiten betekenen dat de leefbaarheid sterk onder druk komt te staan en dat er bij vergunning plichtige activiteiten een scheefgroei ontstaat als defensieactiviteiten buiten dit stelsel plaats mogen vinden. 

Afwenteling voorkomen; Heel nadrukkelijk vragen we defensie inhoudelijk en gebiedsgericht plannen af te stemmen met onze gemeente om afwenteling te voorkomen, in lijn met de relatie en de samenwerking die we in de afgelopen jaren hebben opgebouwd En we vragen nadrukkelijk met ondersteunende juridische en financiële maatregelen te komen die nadelige effecten kunnen voorkomen, beperken of compenseren. We stellen voor in gesprek te gaan en te blijven over de invulling op gebiedsniveau om de grootste effecten op de veiligheid, waarden en leefbaarheid te voorkomen. 

Concrete vragen en verzoeken

Als gemeente hebben we daarnaast een aantal vragen en concrete verzoeken:

1. De locatie van het vm. militaire kamp van koning Willem I (‘Kamp Rijen) dient naar ons oordeel te worden uitgesloten van het werkingsgebied van artikel H.

Concreet voorstel: Op grond van artikel H, eerste en tweede lid Bdfl, in samenhang met artikel 1.2 Bdfl, artikel 5.150, eerste lid Bkl, Bijlage XIV Bkl, artikel 2.41, eerste lid Or en Bijlage III Or, is het mogelijk om in afwijking van de geldende regels ter plaatse van OT De Vijf Eiken (ten zuiden en westen van Rijen) en Vliegbasis Gilze-Rijen tijdelijke kampementen in te richten. 

Op grond van artikel 2.16, tweede lid, aanhef en onder d van de voorgestelde ministeriële regeling moeten tijdelijke kampementen zodanig worden uitgevoerd dat archeologische monumenten moeten worden ontzien. Ter plaatse van OT De Vijf Eiken (m.n. oostelijk deel) en Vliegbasis Gilze-Rijen (m.n. noordelijk deel) bevinden zich gronden met een zeer hoge archeologische verwachtingswaarde (zie: RAAP-rapporten 3744 en 1120). Het betreft vm. militaire kamp van Willem I ten tijde van de Belgische Opstand. De waarde is niet alleen gelegen in relicten die (mogelijk) in de grond aanwezig zijn, maar juist ook in het nog grotendeels intacte (micro)reliëf van het vm. militaire kamp. Iedere vorm van een kampement op deze locatie, houdt een aantasting van de waarden in. Gelet hierop biedt de ministeriële regeling onvoldoende waarborg voor het beschermen van archeologische waarden. De locatie van het vm. militaire kamp van koning Willem I (‘Kamp Rijen) dient naar ons oordeel te worden uitgesloten van het werkingsgebied van artikel H. Daar komt bij in de Bdfl-regeling een niet-limitatieve opsomming is opgenomen over wat onder ‘tijdelijk kampement’ kan worden verstaan.

2. In de gebiedspecifieke maatregelen kunnen doorvertalingen naar de effecten voor de leefomgeving worden afgeleid maar daar bovenop komt generiek ruimte die voor onverwachte negatieve effecten kan leiden op o.a. woningbouw, natuurdoelen, archeologische waarden, waterkwaliteit en niet in de minste plaats veiligheid en gezondheid. Extra activiteiten mogen er niet toe leiden dat de geluidbelasting en hinder buiten de grenzen van de vliegbasis toeneemt. Wij verwachten dat dit uitgangspunt expliciet wordt gehanteerd en geborgd. We hebben dit ook al benoemd in onze Zienswijze van 12 februari 2026 inzake locatie specifieke behoefte LS35, uitbreiding milieuruimte activiteiten vliegbasis Gilze-Rijen.

Concreet voorstel:  Op grond van artikel A.4, eerste en tweede lid Bdfl kan, in afwijking van de geldende regels, de gehele militaire luchthaven Gilze-Rijen worden gebruikt voor het proefdraaien van luchtvaartuigen. De beperkingen in artikel A.4, derde lid Bdfl hebben betrekking op de duur en periode van het proefdraaien van luchtvaartuigen. Het proefdraaien van luchtvaartuigen kan veel geluidhinder voor de omgeving opleveren, met name in het aan de militaire luchthaven grenzende dorp Hulten. Deze geluidhinder kan worden teruggebracht door het proefdraaien te laten plaatsvinden op delen van de militaire luchthaven die het meest ver zijn afgelegen van geluidgevoelige gebouwen. Het is daarom wenselijk een territoriale beperking op te nemen, in zoverre dat de verruimde mogelijkheden voor proefdraaien alleen gelden voor bepaalde (meer afgelegen) delen van militaire luchthaven Gilze-Rijen. Hierover willen we graag in overleg gaan.

3. We zien dat veel ruimtevragen en activiteiten tegelijk plaats kunnen vinden in een toch al onder druk staande leefomgeving, u maakt niet duidelijk welke cumulatieve effecten er zijn van de stapeling van gebruik. Dit terwijl de druk op de directe omgeving en daarmee onze dorpskernen al hoog is. 
Concreet voorstel: We zien op grond van artikel F.1a/b, eerste en tweede lid Bdfl, in afwijking van de geldende regels, de opslag van munitie ter plaatse van munitie-opslaglocatie Vliegbasis Gilze-Rijen kan worden gewijzigd. Uit artikel F.1a/b, tweede lid, onder a en b gelden wel beperkingen voor dit wijzigen, maar het is gewenst deze beperkingen uit te breiden. Nu wordt voorgesteld dat de wijziging van opslag van munitie niet tot gevolg mag hebben dat nieuwe ‘kwetsbare’ of ‘zeer kwetsbare gebouwen’ of ‘kwetsbare locaties’ als bedoeld in bijlage VI Bkl binnen de nieuw berekende contouren mogen komen te liggen. Toegelicht wordt dat géén nieuwe inbreuken mogen optreden. Het wetsartikel sluit echter niet uit dat toch nieuwe inbreuken optreden, omdat ‘beperkt kwetsbare gebouwen’ en ‘beperkt kwetsbare locaties’ niet worden genoemd in het tweede lid, onder b, terwijl deze wél als inbreuken in militair explosieaandachtsgebieden A en B worden beschouwd (art. 5.32 Bkl jo. art. 5.29, eerste lid, onder a en b Bkl). Het is gewenst ook de laatstgenoemde typen gebouwen en locaties te blijven beschermen. Hierover willen we met u in overleg gaan. 

4. Een integrale beoordeling ontbreekt voor geluid, trillingen, stikstof, natuur, externe veiligheid, bodem, verkeer en gevolgen voor woningbouw en andere ruimtelijke opgaven. We horen graag hoe u dat ziet. 

5. De Raad van State heeft rond de Wet op de defensiegereedheid, 18 maart jl. aangegeven dat het noodzakelijk is te zorgen voor draagvlak, transparantie en vroegtijdige samenwerking met medeoverheden. Helaas moeten we met deze internetconsultatie constateren dat deze adviezen niet zijn nagevolgd. Onze positie wordt hiermee ondermijnd op het gebied van de bevoegdheden in het kader van de omgevingswet. U belemmert ons in de taak om een goede balans te bewaken tussen benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. De wet zorgt voor minder regels en een samenhangende benadering van de leefomgeving. We roepen u op om met ons in overleg te gaan over de wijze waarop wel draagvlak, transparantie en samenwerking te creëren is. 

6. Monitoring vindt grotendeels achteraf plaats
Voor verschillende activiteiten start het effectenonderzoek pas na inwerkingtreding. De eerste rapportage volgt over 5 jaar. Daarmee kunnen activiteiten al worden uitgevoerd voordat een nulmeting en een volledig beeld van de omgevingsgevolgen beschikbaar zijn. Het blijven binnen een jaargemiddelde geluidsruimte kan alsnog betekenen dat extra piekbelasting, nachtelijke hinder of lokale verschuiving van hinder kan optreden. We horen graag uw beeld bij de wijze van monitoring zowel qua plek als kwantitatief. 

7. We zien met defensie een gezamenlijk belang. We zien ook ruimte om Defensie op en rond vliegbasis Gilze-Rijen te versterken, beter te verankeren in de gemeenschap zonder dat dit grote negatieve gevolgen heeft, maar dat vraagt wel om openheid van zaken, overleg en gezamenlijk tot een gebiedsgericht plan komen vooruitlopend op een nieuw luchthavenbesluit en een gebiedsgerichte uitrol van activiteiten. Daarbij hoort ook de kans om defensie gerelateerde functies op het aanliggende bedrijventerrein te integreren. 

8. We zien dat de wettelijke natuurcompensatie ten aanzien van laagvliegen, extra gebruik van natuurgebieden en verstoringseffecten van geluid en oefenactiviteiten buiten de eigendommen van Defensie nog niet in beeld is, we vragen hiervoor nadrukkelijke de aandacht en overleg met provincie Noord Brabant en onze gemeente. 

Afsluiting

We benadrukken dat we bij de eerdere fasen van de NRD en het NPRD steeds een constructieve houding van Defensie mochten ontvangen, met oog voor zowel het nationale belang van Defensie als voor de leefbaarheid van onze gemeente. Gelet op de omvang van het defensieterrein en de beschikbare ruimte binnen de hekken van vliegbasis Gilze-Rijen verwachten wij in dit proces dezelfde houding. Extra activiteiten mogen er niet toe leiden dat de geluidbelasting en hinder buiten de grenzen van de vliegbasis toeneemt. Wij verwachten dat dit uitgangspunt expliciet wordt gehanteerd en geborgd in de verdere uitwerking.

Het college van Burgemeester en wethouders van Gilze en Rijen